Thread Rating:
  • 0 Vote(s) - 0 Average
  • 1
  • 2
  • 3
  • 4
  • 5
Amet Kalafatov
#1
Yaravuq, bir kereden afzada murlenip qalan Kalafatov soyad Qrmda e qadimiy ve belli soyadlarndan birisidir. “Kalafatov”, “ oymac “ sanats demek olp, u adamn nesilinde demir basuv ile uraqan ustalar olannda delalet bere.

Amet Kalafatovn ana tarafndan ecdatlar Alutan Korbekl koynden, baba tarafndan ise –Qarasuvbazardan. Soki sanatnen oraganlar.

Resmiy menbalara kore Amet Kalafatov 1860 senesi Qarasuvbazar eerinde, torunlarndan biri – smail Osmanovn aytqanna kore ise 1850 senesi doan. Mumin, Musulman olaraq Arap ve Turk tillerini mukkemel bilgen.

Qrm Tatar bediiy sanat cenkten evelki devirni e parlaq, ayet istidatl vekillerinden biri olan bu silac usta, savat, bezeki icad devirinde basmalar, divar nalar, tikiler in 300- den ziyade yksek bediiy bezekler yaratqan. Qrm, btnnde ki sergilerni itirakisi olan.

Amet Kalafatov Qrm Tatarlarn ameliy – manzarali sanatna buyk isse qoqan 1940 senesi Qrm ressamlarn birliine qabul etilgen.

Tabiattan qabiliyetli olan, oqumaqn – yazmaqn gimnaziyede oquan qomusndan ogrengen. Ta balalnda koren seyinin resmini zmaa tran so, slm da canl mevcudatlarn tasvirlemek yasaq sebebinden bezekler yaratp balaan.

Babasn vefatndan so 12 yanda sanat olp ala, sora sandq ustasna raklk yapa.

Qrmda sandq ustalar ok olp, sandqlarn demir qapaqlar oyup naqlaan, bundan ayri fil ve ay baln qemiqlerinen bezeqleen.

Bu qadimiy sanatn srlarn menimsegen Amet maramalar in deiik bezekler yapan. Ket – kete Ametni ustal aqqnda etrafta laf ok etilmege balanla

Ayn u vaqtta omurinde yz bergen adden t bir adiseni Amet soki nefesinece unutmay. Knlerni birinde Ametni evi yannda fayton toqtap, iinden 60 yanda kuleryzl bir adam ka. Mlyimlikle selamlap, cebinden bezek resmi olan katkn qstere. Ozni tantqan so Ametni anasndan olun oa egirtlikke bermesini rica etip, ondan yaq ressam yetitirmekni vade etken. Uykenler ressamn teklifini red eteler. Ketmezden evel musafir Ametke kat tomar qaldra. Tomarn ap Amet acayip bir levhan – atrda eteindeki baan iinde rldap aqqan ozenikni kore. Ulu deniz tasvirisi Ayvazovskiyni etdini Amet omrndeki en qymetli bag dep sayan.

Sandqlqn butn inceliklerini menimsegen Amet Kalafatov pek qavy elikten avclk tfekleri, tappancalar, qllar, aa sapli baklar yaplan ustahanege almaa kee.

Tarh ve seyaat F. Hartahay hatrlavlarnda oyle yazan: “Qrmn paq ve qllarna bata qaviyligi ve gzel krn in yksek qymet qesilgen ! Amma muhlislerni diqqatn sillarn nalar, ay baln kemiklerinden yaplan, altn ve qumten yasala bezekler de celp etken. Boyle eyler Avropada, e ziyade Fransiya da satlan. Bir zamanda stanbul da ki ustalar sil ve qllara Qarasuvbazarl ustalarn tamalarn qoyan so olarn fiyat daa da artaan “

Amet Kalafatovn da z tamas olan. Kalafatovn torunu Dilara Galaktionova qart babasn oyle hatrlay: “Qart babam altn nane sslengen dlberden – dlber tfekler yaratqan. Tfekni demir qsmn qart babam tek bezekten, amma tpn z yasaan. Men ceviz teregini bir parasn qart babamn usta qollarna tken so tpkke evirilgeni z kozlerimnen kordim. Qart babam on yltratgance tegizlep, boyalaann ve oa oymal plastinkalar pekitkenini ok kereler kordim.”

cadiy yolun balang ve pikinlik devirinde Kalafatovn al silah ustal nam Qrma ve butn dnyaa kete. Qrm Etnografik muzeyini hadimi Y.C. Baysenglan’n malmat bergenine kore Kalafatov un bezetken olan sil Tula eerindeki meur sil muzeyinde saqlana eken.

Kalafatov z zamanna kora oqumu insan olp, evinde kitap ve dergiler pek ekende Amet Peterburgda neir etilen bir dergide ayak mainasn resimini kore. O vaqtta areketni boyle vastas yaratlmasna kimse inanmaan. Bakalar in i yerine kelmeycek bu arzun amelge kemesine Amet yrekten inanan. Resimge baqp z ayak mainasn yapp balaan. Zarur detallerni oksunu toplar, lkin kopeklerni aatan yasay. Belli zenginlerden biri olan Babai bu acayip ey in balaban para bergenine azr olanna baqmadan, Amet z icadn mahsuln paradan ustn kore ve satmay.

Vaqt ketike Ametni ustal ep arta. O pek ok teknik bilgi olan kitap oquy. 1890 senesi e yahi icatlar sergisi iln etile. Sergide Ametni icadda taqdim oluna. Bu adiy qap kiliti ve tiki inesi edi. u sergide Amet usta diplomas ve madalya ile taqdirlendi.

Boylelikne Amet Kalafatov e ufaq eyden daa murekkep mekanizmalar yaratuvda teknikiy seviyesini ykselte.

Ayn u devirde Qrmda Sovetler akimiyeti tiklene ve Amet qorantasne beraber Aqmescitke koip kele.

Amet Usta ani inen megul olsa, tasviriy sanat ve bezeklerni i talamaan.inden bo vaqtlarnda o, cebinden qalemni qarp, kat parasn alp ve tezden kt stnde masallarda anlan srl bezekleri izer idi.

1927 senesi Qrmda kl zelzele olan. Bu adiseden so Amet usta zelzeleni olacandan aberdar etke alet yaratmaa qarar bere. O, bir evden ekincisine teller keirip, olara anglar asqan. Ve butn qomularn boyle yapmaa ogretken. Ustan qendine ait teknik aparat tek etraftakilerni degil de, “Krasny Qrm” gazetasnda ressam A. Glagolevni de dikkatini celp etken. Bir qa koruvlerde so Glagolev, Amet Ustan fikirleri gazetada yazlmaa balana. Bundan so o, Halq icad evine de arla. On eserleri cumhuriyet ve umum umum ittifaq sergilerinde sergilene. Erkes on “doma istidatn” tany. 1925 senesi Kalafatovn eserleri Paris de olp keken btn cian halq icad sergisinde sergilene. Sergiye ustan zde itirak ete.

Kalafatov qalem ve qatn kimse elinden ekip alamaz diye bezeknen uramay pek seve. Bu vaqtta kelip bir ok ananaviy sanatlarn srlarn menimsegen, teknik sanat bilgen kznden ve ellerinden emin olan Kalafatov qolaylkne ve ayet ustalqne manzaral resimler yarata.

Kalafatovn Qrm Tatar halq sanat esasnda yaratlan rneklerinden Qrmdaki arteller, ustahaneler. O, 1937, 1938 seneleri Qrmda ve 1939 senesi Moskova da olp keken sergilere de itirak ete.

1938 senesi Kalafatovn rneklerini Tretyakov galerisini arq medeniyetleri blg, aa tahtalara yaplan 5 rnek kompozisyonunu Aqmescit bediy mzesi, 10 dane rnek kompozisyonunu da Leningrad etnografik mzesi satn ala. On yaratan birok rnek kompozisyonunu Moskova’da ki halq icad evi in P.Gepurina satn ala. Baasaray’da ki Hansarayn restorasyonu yaplanda Kalafatovn rnekler yapmak in davet eteler. Qendi ihtiyar anda olanna bakmadan 1930 –1940 senelerindeKalafatov rnek kompozisyon saasnda alp, biroq yalqlarn kirsetti. On rnek kompozisyonlarn bugnde bugn etnograflar, sanatinaslar teren ogrenmekteler.

Kalafatovn yaratan bir sra kompositsiyalar Anadolu halq rneklerinen soyda olann kormek mumkndr.

P.Tgourina, Amet Kalafatovn izimleri i, ozn bir qa resiminde ran halq icadn rnek ekillerini ayriden ilegen diye yazmaktadr.

arq rneini ciddiy geometrik ekillerine o, paralarn keniligini, osmlik aleminden suret ile qullana, on olan kibi kostermege trp, arq rnekileri faydalanan ekillerinden ekingen.

Usta z resimlerinde tek tuvan Qrmnda osken osmliklerni yapraqlarn ve eeklerni aks ettirgen.Kalafatovn rnek kompozisyonlarnda biz; zm, ttn, palmiye tereklerini yaprak ve eeklerni rast qetiremiz.

Qrm Tatarlarn rnekilik sanat ziyade inkiaf etqen, amma ayn zamanda er bir rnekni digerinden ayran farqlar da bar. Mehur rneki ve tikeci Kezlevli Adaviya Efendiyeva “Menim rneklerim – menim fikirlerim.” adl eserinde 500-den fazla rnek kompozisyonu yaratqan.

rnekilik sanatna buyk emiyet bergen rnekiler z sanatlarnda korgenlerni, iitqenlerni mucessemletirmege trqanlar. P.epurina “ naq – tiki libaslarn, urbalar ve odalar ssleme ii , resim sanatn yerini almaqta” diye aytmaqta

Aqiqiy rneki ressam olaraq Amet Kalafatov, bir ok rnekilerniu cmleden Aye Mambetova ve Adaviye Efendiyevan icadn talil ete ve 300- den ziyade rnek kompozisyonu yarata. On rnekleri in yolaqlar nefislii, ekiller oqlu ifadeviylik, naziklik hastr. Bunnen o, Qrm Tatar rnek sanatna buykten – buyk isse qot.

Usta rneki butn mrini icat ve yaratlcqla qeiren. O, olm vaqtini qelenini anlaanda, dilber iler yapqan ellerine bakp: “yazq, bu qollar pek ok dlber ve faydal iler yapmaa bileler, ama olmek vaqti qeldi...” degen.

1942 senesi Kalafatov faniy dnyan ebediy terq etti. Amma on sanat hatramda ve minnetdar qalblerimizde yaamaqta. QrmTatarlarn aanaviy sanatn taycs olan soki usta aramzdan qetti. On eserleri ve rnek kompozisyonlar Moskova, Sankt- Petersburg, Tula ve dier eerlerni muzeylerinde bulunmaqta.
Reply




Users browsing this thread: 1 Guest(s)